Spomenik je otkriven 22. decembra 1973. godine na Trgu 5. jun, u neposrednoj blizini mesta tragedije. Odluka o njegovom podizanju doneta je povodom obeležavanja tridesetogodišnjice Petojunske tragedije, a umetnička realizacija poverena je smederevskom akademskom vajaru Selimiru Jovanoviću Seletu (1926–2010), koji je i sam bio svedok eksplozije. Sredstva za izgradnju obezbedile su smederevske radne organizacije i tadašnja Opštinska skupština.
Spomenik se nalazi između Železničke stanice i Muzeja u Smederevu, u neposrednoj blizini Smederevske tvrđave. Izrađen je od belog venčačkog mermera i bronze i visok je osam i po metara.
Selimir Jovanović zamislio je spomenik kao humku, simbol masovne grobnice, nastojeći da bez suvišnih reči snažnim likovnim jezikom predstavi tragediju koja je zadesila grad. Osnovnu kompoziciju čine stepenasta piramida sa obeliskom, kao simbolom rađanja, i sarkofagom, kao simbolom umiranja, na kojem je urezan datum „5. jun 1941. godine“.
Posebnu umetničku vrednost spomeniku daju četiri bronzana reljefa, jednakih dimenzija, koji kroz niz scena pripovedaju priču o tragediji, stradanju i obnovi Smedereva.
Na zapadnoj strani prikazani su ljudi u samom trenutku eksplozije, zatečeni silinom iznenadnog udara. Južni reljef predstavlja spasavanje ranjenih, narikače i ljudske figure u ekspresiji bola, dok sunce simbolično nagoveštava povratak nade i pobedu života. Na istočnoj strani prikazani su sahranjivanje i oplakivanje stradalih, a severni reljef donosi scene raščišćavanja ruševina i podizanja grada, čime se priča završava simbolikom obnove i nastavka života.
Tako je Selimir Jovanović u jednom spomeničkom ansamblu povezao tragediju, bol, sećanje, smrt, nadu i obnovu. Spomenik ne predstavlja samo obeležje žrtvama već i likovnu priču o gradu koji je posle gotovo potpunog razaranja nastavio da živi.
Spomenik „5. jun 1941.“ danas je jedno od najznačajnijih mesta kolektivnog sećanja u Smederevu. Zajedno sa Spomen-kosturnicom sa zvonikom na Starom groblju čuva uspomenu na žrtve Petojunske tragedije i trajno podseća na događaj koji je duboko obeležio istoriju grada.